ماشینحساب خرید اقساطی و نرخ سود واقعی
فروشنده میگوید «بدون سود، فقط ۱۲ قسط». این ماشینحساب فاصلهٔ قیمت نقد تا مجموع پرداختی را باز میکند و نرخ سود مؤثر سالانه را بیرون میکشد — همان عددی که هیچجا نوشته نمیشود.
با همین عدد میتوانی تصمیم بگیری: خرید اقساطی بهصرفهتر است یا گرفتن وام و خرید نقدی.
- مجموع پرداختی
- ۶۸٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان
- درصد گرانتر از نقد
- ۱۳٫۳٪
- نرخ سود مؤثر سالانه
- ۴۱٫۳٪
- مبلغ تأمینمالیشده
- ۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان
نمونهٔ خریدهای اقساطی رایج
برای کالای ۶۰ میلیون تومانی با پیشپرداخت ۲۰ میلیون.
| مبلغ هر قسط | تعداد اقساط | مجموع پرداختی | گرانتر از نقد | سود مؤثر سالانه |
|---|---|---|---|---|
| ۳٬۸۰۰٬۰۰۰ تومان | ۱۲ قسط | ۶۵٫۶ میلیون تومان | ۵٫۶ میلیون تومان | ۲۸٪ |
| ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان | ۱۲ قسط | ۶۸ میلیون تومان | ۸ میلیون تومان | ۴۱٫۳٪ |
| ۲٬۲۰۰٬۰۰۰ تومان | ۲۴ قسط | ۷۲٫۸ میلیون تومان | ۱۲٫۸ میلیون تومان | ۳۲٫۲٪ |
| ۲٬۵۰۰٬۰۰۰ تومان | ۲۴ قسط | ۸۰ میلیون تومان | ۲۰ میلیون تومان | ۵۱٫۷٪ |
| ۱٬۷۰۰٬۰۰۰ تومان | ۳۶ قسط | ۸۱٫۲ میلیون تومان | ۲۱٫۲ میلیون تومان | ۳۴٫۶٪ |
فرمول محاسبه
مجموع پرداختی = پیشپرداخت + قسط × تعداد گرانتر از نقد = مجموع پرداختی − قیمت نقد مبلغ تأمینشده = قیمت نقد − پیشپرداخت
نرخ سود مؤثر، نرخی است که ارزش فعلی همهٔ اقساط را برابر مبلغ تأمینشده کند. چون فرمول بسته ندارد، عددی حل میشود.
«بدون سود» معمولاً یعنی «سود در قیمت»
وقتی فروشنده میگوید اقساط بدون سود است، معمولاً قیمت پایهٔ کالا در طرح اقساطی بالاتر از قیمت نقد بازار است. راه فهمیدنش ساده است: قیمت نقد همان کالا را از دو فروشندهٔ دیگر بگیر و در این ماشینحساب بگذار.
اگر نرخ مؤثر خروجی نزدیک صفر بود، ادعا درست است؛ اگر ۴۰ یا ۶۰ درصد درآمد، سود در قیمت پنهان شده.
اقساطی بخرم یا وام بگیرم؟
نرخ مؤثر این خرید را با نرخ وامی که میتوانی بگیری مقایسه کن. اگر نرخ مؤثر اقساط از نرخ وام بیشتر است، وام گرفتن و خرید نقدی ارزانتر تمام میشود.
قسط وام را با ماشینحساب قسط وام حساب کن و کنار هم بگذار — گاهی اختلاف چند ده میلیون تومان است.
در تورم بالا، خرید اقساطی همیشه بد نیست
اگر نرخ مؤثر اقساط از نرخ تورم کمتر باشد، عملاً داری با پول ارزانشونده بدهی میدهی و خرید اقساطی به سودت است.
مقایسه را با نرخ تورم سالانه انجام بده، نه با حس شخصی. و یادت باشد این استدلال فقط برای کالایی معتبر است که واقعاً لازم داری.
سوالهای پرتکرار
نرخ سود مؤثر یعنی چه؟
نرخ سالانهای که اگر روی مبلغ تأمینشده اعمال شود، دقیقاً همان اقساطی را میسازد که میپردازی. این عدد قابل مقایسه با نرخ وام بانکی است، برخلاف «درصد گرانتر» که به مدت بازپرداخت بیتوجه است.
چرا درصد گرانتر با نرخ سود سالانه فرق دارد؟
چون «درصد گرانتر» کل مدت را نادیده میگیرد. ۲۰٪ گرانتر در ۶ ماه خیلی سنگینتر از ۲۰٪ گرانتر در ۳۶ ماه است. نرخ مؤثر سالانه این تفاوت را در نظر میگیرد.
خرید اقساطی بهصرفه است؟
وقتی نرخ مؤثرش از نرخ تورم یا نرخ وام در دسترست کمتر باشد. در غیر این صورت، پسانداز کردن و خرید نقدی ارزانتر تمام میشود.